Một cái bệnh dịch trong làng văn nên cùng nhau sớm tìm thuốc chữa
Vài điều kiến giải hùn với bài “Khái luận về văn học chữ Hán ở nước ta” của ông Phan Khôi
Tao đàn tạp chí số 1 và số 2 ra ngày 1 và 16 Mars 1939, ông Phan Khôi có bài “Khái luận về Hán học ở nước ta”, một bài đại luận, trưng dẫn xác lạc, lời lẽ rành rẽ, bản ý muốn chữa cái thông bệnh lưu truyền trong văn học giới nước ta.
Hán học ở nước ta ngày nay đã thành vật cổ bỏ xó, lớp thiếu niên tân học phần đông không rõ lai nguyên là thế nào, mà lớp cựu học sống sót không còn mấy người. Tôi là một người trong đám sống sót – trước ông Phan Khôi không bao năm – đối với bài khái luận của ông, đại thể vẫn tán đồng, song có một vài điều kiến giải gọi là bổ chỗ thiếu trong bài ấy.
Một cái thông bệnh trong làng văn từ xưa đến nay, văn nhân Đông phương – không nói Tây phương – ít ai tránh khỏi, gần như bệnh dịch truyền nhiễm và di truyền cứ thấy lan rộng, in sâu và kéo dài. Chính cái bệnh ấy làm cho văn học giới hiện ra cái cảnh tượng “vàng thau lẫn lộn, lúa cỏ xô bồ”, che lấp cái chân giá trị cùng chân tướng của văn người xưa đã là một cái tội, mà cái lối “thả trái mù, đánh trống lấp” làm cho người đồng thời cùng lớp sau mang cái nạn choáng tai lòa mắt, không biết đường nào chân chính mà theo, không biết điều gì mậu ngộ mà tránh, di hại trong học giới, cái tội ấy thật không đáng dung thứ chút nào!
Cái bệnh dịch ấy là gì? Tôi xin cả tiếng hô lớn là cái bệnh KHEN CHÊ QUÁ ĐÁNG.
Văn giới Hán học phương Đông có cái tập quán đã thành di truyền tánh là cùng khinh rẻ nhau 文 人 相 輕 (văn nhân tương khinh) và cùng tâng bốc nhau 互 相 標 榜 (hỗ tương tiêu bảng). Nói riêng về đời Hán học ở nước ta, cái bệnh ấy cũng kèm với Hán học mà truyền nhiễm rất chóng và in vào rất sâu. Bởi vậy, làng Hán học ta trải mấy trăm đời, trừ ra một số rất ít, – ít đến muôn một, – nhờ tư chất thông minh dĩnh ngộ, cùng đặc tánh ham học, ra công nghiên cứu, tự tìm lấy đường lối, phăng đến nguồn gốc mà tự chữa lấy mình, may ra tránh được cái bệnh đó, đã khó lắm rồi. Ngoài ra, biết bao kẻ tuấn tú học nhiều – không kể hạng ít học – mang cái xác văn nhân mà cái hồn bị con ma dịch kia hớp từ lúc nào mà không tự biết!